Eleme Eşiği

Her açık kapının görünmeyen bedeli

Her ihtimali zihnimizde açık tutmak da bizi çok yoruyor.

Her kapıyı aralık bırakmak, her fırsata içimizde küçük bir yer ayırmak, her yeni alanı kaçırılmaması gereken bir işaret gibi okumak yorucu.

Her başarı hikâyesinden sonra kendi yönümüzü yeniden sorgulamak yorucu.

Dışarıdan kendimize bakınca ya da birilerine anlatırken bu halimiz güçlü görünebiliyor.

Meraklıyız, açığız, esneğiz, gelişmek istiyoruz, fırsatları görmek istiyoruz.

Fakat içimizde başka bedeller ödeniyor: Zihin yorulur, enerjimiz bölünür, odağımız dağılır, karar gecikir ve hatta yönümüz bulanır.

Bir noktadan sonra seçeneklerin fazlalığı özgürlük hissi vermiyor. Sessiz bir ağırlık üretiyor.

Çünkü her açık kapı, zihinde küçük bir takip dosyası açar. Şuna da bakmalıyım. Bunu da kaçırmamalıyım. Bu alan da önemli. Belki asıl yol orası.

Ya yanlış seçersem? Ya daha iyi bir seçenek varsa? Ya bugün kenara aldığım konu yarın büyük fırsata dönüşürse?

Bu sorular zihnimizi yavaş yavaş kemirmeye başlar.

Eleme eşiği nedir?

Her seçenek ilerleme yaratmaz

Görüşmelerde sık yaptığım bir tespit bu: yetenekli, meraklı öğrenme isteği çalışma disiplini olan kişiler yön kalabalığı içinde hareketsiz kalıyorlar.

Mesela veri analizi, iş analistliği, yazılım, ürün yönetimi, yüksek lisans, yurt dışı, sertifikalar,

LinkedIn görünürlüğü, eğitimler.

Hepsi gelecek taşıyor gibi durabilir ve bir açıdan güç veriyor olabilir fakat hepsi aynı anda merkezde durduğunda zihnimiz yön kuramıyor.

Asıl zorlanma, seçeneklerin ağırlıklandırılamamasından doğuyor. Her başlık aynı anda önemli hale gelince, gerçekten önemli olan yönün sesi kısılıyor.

Kariyer yolculuğunda olgunluk seçenek üretmekle oluşmuyor, bazı seçenekleri bugünün merkezinden çıkarmayı bilmek de gerekir.

Bu ilk bakışta sert gelebilir. Çünkü eleme, zihnimizde kayıp duygusu yaratabiliyor.

Ama yön, her şeyi taşıyarak korunmaz. Yön, neyin merkezde kalacağını ve neyin kenara alınacağını bilerek korunur.

Eleme neden can yakar?

Eleme fikri zihnimizde kolay karşılanmaz.

Çünkü bir seçeneği kenara almak, kimi zaman bir hayali sessize almak gibi gelir bize. Ya da emek verilmiş bir yolu beklemeye almak gibi. Kimi zaman aileye, çevreye, geçmişe açıklama borcu varmış gibi. Bazen kendini kanıtlama ihtiyacından geri çekilmek gibi. En çok geç kalmışlık korkusuyla yüzleşmek gibi.

Bu yüzden eleme yalnızca mantıksal bir karar anı değil.

Duygusal bir eşiktir.

İçinizde ince bir sızı oluşabilir.

Zihnimiz şunu sanıyor, bu seçeneği bugün merkeze almazsam, ihtimalimi küçültürüm. Bu alanı planımdan çıkarırsam, kendimi sınırlarım. Bu seçeneği düşünmezsem geleceğimi daraltırım.

Oysa bazı seçenekler bekletilebilmek, bazıları vedalaşma ister.

Eleme, kapıyı öfkeyle kapatmak anlamı taşımıyor. Şu cümleyi kurabilmemiz kıymetli: Bu dönem merkezim burası.

Kısa, sade ama çok güçlü.

Zihin Rotası’nda eleme nasıl uygulanıyor?

Zihin Rotası Karar Alma Mimarisi Modeli’nde elemeyi metodoloji kullanarak gerçekleştiriyoruz.

Elemeyi, filtreleme çalışması olarak uyguluyorum. Seçeneklerin hangi ihtiyaçtan beslendiğine bakıyoruz. Altında merak, güçlü yanlar, trend, aile beklentileri, geç kalma duygusu, görünür başarı arzusu, güvenlik ihtiyacı olabiliyor.

Bu ayrım çok önemli çünkü aynı seçenek, farklı kişilerde farklı anlamlar taşıyabilir.

Mesela yüksek lisans, gerçek derinleşme hattı olabilir. Ama aynı konu, eylemi ertelemenin şık görünüşlü hali de olabilir.

Yurt dışı, gelişim alanı olabilir ama aynı zamanda bugünkü belirsizlikten uzaklaşma isteğini de saklayabilir.

Sertifika, kanıt üretebilir ama hareket yerine geçen güvenli hazırlık alanına da dönüşebilir.

Bu yüzden Zihin Rotası’nda şunu netleştiriyoruz: Bu seçenek şu an ana hedefime hizmet ediyor mu?

Ana hedef filtresi: Parlak olan her şey öncelik değildir

Eleme eşiğinde ilk filtre ana hattır.

Ana hat, bu dönem yönünü taşıyan ana eksendir.

Sorumuz şu: Enerjimi, zamanımı, görünür kanıtlarımı ve öğrenme ritmimi hangi ana eksende toplamalıyım?

Bu soru seçenekleri sadeleştiriyor.

Ana hat filtresi şu farkındalığı getirir: Parlak olan her şey öncelik değildir. Makul olan her şey yön değildir. Popüler olan her şey sana ait değildir.

Bu cümleler bizi özgürleştiriyor.

Enerji filtresi: İç canlılık ne söylüyor?

İkinci filtre enerji.

Bu alan hareket isteği yaratıyor mu? Yoksa yalnızca geri kalma korkusunu mu azaltıyor?

Bu başlık merak açıyor mu? Yoksa başkaları ilerliyor diye mi gündeme geliyor?

Bu ihtimal eylem doğuruyor mu? Yoksa sürekli düşünmeye, karşılaştırmaya ve ertelemeye mi itiyor?

Çünkü sürdürülebilir yön, günlük hayatın içinde taşınabilecek bir canlılık da ister.

Mantıklı bulduğumuz alan hayat anlamımızla uyumlu değilse zamanla bedenimiz yorulur, iç motivasyon düşer, eylem gelmez.

Kanıt filtresi: Dış dünyada iz bırakıyor mu?

Üçüncü filtre kanıt

Bir seçeneğin bugünün merkezinde durması için görünür çıktı üretmeye de alan açmalı.

Bu seçenek beni görünür bir adıma götürüyor mu?

Götürüyorsa merkezde kalabilir. Götürmüyorsa, bekleme odasına alınabilir.

Zaman filtresi: Bugünün merkezi her şeyi taşımaz

Dördüncü filtre zaman.

Zaman filtresi ve bekleme odası

Bu ayrım çok kıymetli. Çünkü zihnimiz genelde iki uçta çalışır. Şimdi yapmalıyım. Ya da tamamen bırakmalıyım.

Ben üçüncü bir alan daha yaratıyorum. Şimdi merkezde durmayacak.

Bu alan duygusal olarak rahatlatıcıdır. Bekleme odasına alıyoruz, bir tarih veriyoruz, bir koşul yazıyoruz.

Zaman filtresi olgun bir karar alanı açıyor, her seçeneğe bugün cevap vermek zorunda kalmayız.

Bekleme odası: Zihnimizin nefes alanı

Vedalaşma da bir kariyer becerisidir

Bu zor bir alan.

Kimi zaman eski bir kimliği bırakmak, başarılı görünme biçimini bırakmak gerekebilir.

Başkalarına anlatması kolay olan yolu bırakmak gerekebilir.

Ya da yıllardır taşınan ama artık sizi taşımayan hedefi bırakmak gerekir.

Herkesin makul bulduğu ama sizde canlılık üretmeyen planı bırakmak gerekebilir.

Her kapanışın bir yas tarafı vardır.

Ama şu da gerçek ki kapanmayan seçenekler, yeni yönün enerjisini emiyor.

Vedalaşılmamış yollar, yürünmek istenen yola gölge düşürebiliyor. Bu yüzden bazı kararlar geride bırakmayı kabul etmekle güçlenir.

Bırakmak her zaman kaybetmek anlamına gelmiyor.

Eleme eşiğini geçen zihin nasıl değişir?

Her yeni bilgiyle yön değiştirir, her fırsata eşit ağırlık verir.

Her başarı hikâyesini kendi planına tehdit gibi okur. Her ilanı yeniden karar sebebi yapar.

Her eğitim başlığını acil ihtiyaç sanır. Her yeni trendi geç kalmışlık duygusuyla karşılar.

Her sessiz dönemde kendi yönünü sorgular.

Bu çok yorucu.

Çok araştırır ama az ilerleriz, çok düşünür ama az seçeriz, çok başlar ama az derinleşiriz, çok ihtimal taşır ama az kanıt üretiriz.

Sonra sabotajcılarımız gelir:

Disiplinsizim.

Netleşemiyorum.

Odaklanamıyorum.

Başladığımı sürdüremiyorum.

Eleme eşiğini geçen zihin nasıl değişir?

Daha sakin , net, dayanıklı, üretken, seçici, özgür olur.

İçimizde büyük bir değişim olur.

Zihnimiz ilk kez kendi yönümüze alan açar.

Bu haftanın çalışması: Seçenek Haritası

Bir sayfa açın. Başına şu başlığı yazın: Seçenek Haritam

Sonra zihninizi meşgul eden bütün seçenekleri yazın. Kariyer seçenekleri, eğitim seçenekleri, başvuru seçenekleri, gelişim başlıkları, projeler, sertifikalar, ertelediğiniz kararlar.

Sonra her seçeneği beş alandan birine yerleştirin.

Ana hat

Şu dönem merkezde duracak yön.

Enerji, zaman ve kanıt burada toplanacak.

Destek hat

Ana hattı güçlendiren ama merkezi ele geçirmeyecek alan.

Değerli kalacak, yönü dağıtmayacak.

Güçlendirici hat

Uzun vadeli avantaj üreten küçük ve düzenli yatırım.

Acele etmeyecek, kaybolmayacak.

Bekleme odası

Şu an merkezde durmayacak seçenek.

Yeniden değerlendirme tarihi ya da koşulu yazılacak.

Vedalaşma alanı

Bugünkü yönü artık taşımayan seçenek.

Kapanış cümlesi yazılacak.

Hızlı sıfırlayabilmek, dağıldığında geri dönebilme kası.

Bitirme eşiği, başladığını sürdürülebilir biçimde tamamlayabilme kası.

Kanıt eşiği, potansiyeli dış dünyada okunur hâle getirme kası.

Taşıma eşiği, seçilen yönü günlük hayatın içinde sürdürebilme kası.

Eleme eşiği ise bütün bu sistemi koruyor.

Çünkü seçmek kadar, büyütmeyeceğin şeyi bilmek de yön inşa eder.

Bu haftanın sorusu

Şu anda zihninizde tuttuğunuz hangi seçenek, yönünüzü güçlendirmek yerine enerjinizi bölüyor?

Ve daha önemlisi:

Bu seçeneği bugün ana hattan çıkarıp nereye yerleştireceksiniz?

Eşik serisinde sıradaki okumalar

Eşik serisinin bütün yazılarını Zihin Rotası Notları sayfasında birlikte inceleyebilirsiniz.